Artikelen

Toekomst van de vrijmetselarij

Toekomst van de vrijmetselarij 1

De penibele situatie waar de vrijmetselarij zich (wereldwijd) in bevindt, hebben de broeders geheel aan zichzelf te danken. Dalende ledenaantallen en opzeggingen wegens onvrede zijn een symptoom van een dieper liggend probleem. Dat het probleem diep zit, zien we mede doordat de vrijmetselarij wereldwijd in zwaar weer verkeert.

De afgelopen jaren is het aantal vrijmetselaren wereldwijd teruggelopen van zes miljoen broeders naar iets meer dan twee miljoen. En de daling is nog niet tot stilstand gebracht, laat staan omgedraaid in groei.

Toekomst van de vrijmetselarij 2De oorzaak van het probleem is mogelijk dat vrijmetselaren van de vrijmetselarij een lege doos hebben gemaakt.

Elke broeder die proclameert dat het allemaal maar spel is, dat een symbool geen betekenis mag hebben, dat een goed rituaal onbegrijpelijk is, die er bij is gekomen alleen om te kunnen zeggen dat hij vrijmetselaar is, die zich nooit verdiept heeft in de achtergronden en werkwijze, die bij het horen van ‘de ruwe steen’ denkt dat het over anderen gaat, die vindt dat hij zichzelf niet hoeft te verbeteren wat hij is al een ‘vrij man van goede naam’, die vooral naar de loge komt om even weg te zijn bij moeders de vrouw, die de zevende graad het leukste en belangrijkste vindt, die denkt dat het doel van de vrijmetselarij is om proactief tegen dogma’s te vechten, die kilo’s medailles, sjerpen en insignes omhangt, die ambitie heeft om voorzittend meester te worden, zijn onderdeel van het probleem en niet de oplossing.

De afgelopen honderd jaar hebben vrijmetselaren het vlees van het lichaam van de vrijmetselarij afgesneden, waardoor alleen het skelet nog over is. Een bekende uitspraak is dat de vrijmetselarij vroeger geen naam had maar wel inhoud, en dat het tegenwoordig wel een naam heeft maar geen inhoud.

Onder ‘naam’ kan je ook ‘vorm’ verstaan. Dat er bijna alleen nog de vorm over is, zonder lichaam en ziel, zien we aan de discussies die er in de vrijmetselarij (wereldwijd) gaande zijn. Het gaat alleen over de vorm; ritualen, regels, erkenning, mores en werkwijzen. Een zeer kleine minderheid heeft nog enige interesse in de inhoud en ziel van de vrijmetselarij.

In 1872 (iets minder dan 100 jaar na de oprichting van de eerste Grootloge) schrijft een vooraanstaande Engelse broeder (John Yarker) het volgende:

“As the Masonic fraternity is now governed, the Craft is fast becoming the paradise of the bon vivant, of the charitable hypocrite who forgets the version of St. Paul and adorns his breast with the `charity jewel’; (having by this judicious expenditure obtained the purple, he metes out judgment to other brethren of greater ability and morality but less means); the manufacturer of paltry Masonic tinsel, etc. No other institution is so intrinsically valuable as Craft Masonry, or capable of such superhuman things. As now governed, few societies perform less. None profess such great objects; few accomplish so very little real and substantial good. May reformation be speedy and effective!”

De vrijmetselarij is een lege doos geworden, omdat de kern van het maçonnieke systeem – het werken aan jezelf en het inzicht dat je een ruwe steen bent die middels harde arbeid gezuiverd moet worden – door veel broeders als iets lastig en vervelend wordt ervaren.

Door de (grote) ego’s willen broeders dit niet horen, en zeker niet doen. Daarom is alle moraliteit verwijderd uit het ‘bijzondere systeem van moraliteit gehuld in allegorie en geïllustreerd door symbolen en ritualen’.

De nadruk is verlegd naar de ‘ontmoeting met de ander’; de broederschap. Maar de vrijmetselarij is geen broederschap, maar een orde. Het klopt dat de vrijmetselarij een munt is met twee zijden; aan de ene kant de ritualen en aan de andere kant de broederschap.

Maar wanneer je de ritualen nietszeggend en leegmaakt, dan gooi je de baby weg met het badwater. Dan heeft dit consequenties voor de broederschap.

Toekomst van de vrijmetselarij 3Uit een recent onderzoek van een particulier initiatief binnen de Nederlandse vrijmetselarij blijkt dat ‘onvrede’ een belangrijke reden van opzegging is. Deze onvrede kan onderverdeeld worden in onvrede met het bestuur van de loge, onvrede met de werkwijze en onvrede met de broederschap.

Een teken aan de wand dat na het inhoudsloos maken van de ritualen, nu ook de broederschap inhoudsloos is geworden, blijkt er uit dat het hoofdbestuur een voorstel heeft gedaan om mediators aan te stellen die loges waar broeders ruzie hebben, moeten bijstaan om deze problemen op te lossen.

Er is natuurlijk niks mis met het instellen van ‘mediators’. Maar het toont wel aan dat zelfs het laatste beetje ziel in de vrijmetselarij; de opdracht om te zoeken naar wat verbindt en te vermijden wat verdeelt, ook al aan het verdwijnen is.

En de oplossing is zo simpel. De vrijmetselarij moet gewoon weer terug naar haar wortels. De vrijmetselarij moet weer een ‘bijzonder systeem van moraliteit’ worden.

Onze ritualen draaien om moraliteit, ethiek, etiquette en hoffelijkheid. Het is misschien niet leuk voor ons ego om onszelf ondergeschikt te maken aan de ander, maar het is de enige manier om zowel onszelf te verbeteren, maar ook de maatschappij, en om een echte broederschap te vormen.

De moderne maatschappij heeft een grote interesse in spiritualiteit en zingeving. De kerken lopen leeg, maar dat betekent niet dat onze menselijke ziel is veranderd. Zij heeft nog steeds honger naar zingeving. Zij wordt echter niet meer gevoed door het spiritueel smakeloze voedsel dat het georganiseerd geloof opdient.

Spirituele centra in Nederland, en wereldwijd, zitten stampvol. Maar doordat we alle spiritualiteit uit de vrijmetselarij hebben gehaald, kunnen we geen aansluiting vinden bij deze maatschappelijke – en menselijke – behoefte.

Het lijkt mij dat de vrijmetselarij moet kunnen inspelen op het toenemend spiritueel zoekgedrag in ons land. Daarvoor hoeft niet aan de maçonnieke traditie te worden getornd, maar het is wel zaak in de voorlichting ook duidelijk aan te geven dat vrijmetselarij geen vrijblijvend iets is. En het is duidelijk dat de vrijmetselarij wel nooit een massabeweging zal worden, dat is ze nooit geweest en dat ligt ook niet in haar aard.
Voordracht door Dr. A.W.F.M. van de Sande op het Nationaal Congres 21 maart 2011

Toekomst van de vrijmetselarij 4Wanneer we moraliteit, deugdzaamheid, zedelijkheid, etiquette en hoffelijk weer het centrum zouden maken van de vrijmetselarij, dan zouden we ook weer maatschappelijk van nut zijn. De huidige maatschappij schreeuwt hierom.

Er zijn nu allerlei initiatieven gaande, ook weer wereldwijd, om mededogen, compassie en hoffelijkheid weer kernwaarden te maken bij zowel de jeugd als volwassenen. Als we de moraliteit nooit uit de vrijmetselarij hadden verwijderd, zouden we nu een baken van Licht kunnen zijn in een zee van morele duisternis.

Maar ik ben bang dat het hier te laat voor is; dat moraliteit, deugdzaamheid en zedelijkheid vieze woorden zijn geworden in de vrijmetselarij.

Misschien is het te laat voor de vrijmetselarij. Misschien is het geworden tot een onschuldig sociaal genoegen met een vleug elitarisme, enig praalvertoon, een algemeen geloof in de religie en een zekere mate van filantropie. En vindt geen enkele broeder dit erg.

Misschien sluit de laatste loge over 15 jaar zijn deuren. Dit scenario is reëel wanneer maar 8 procent van het ledenaantal onder de 40 jaar is en 50 procent binnen vijf jaar weer vertrekt, waar – zoals we zien in de VS en Frankrijk – grootmachten zich schuldig maken aan machtsmisbruik en vriendjespolitiek, waar de hoeder van de vrijmetselarij UGLE (The United Grand Lodge of Engeland and Wales) een onderzoek laat doen door een extern bureau om te zien wat de vrijmetselarij nou precies is, en tot de conclusie komt:

“Much like the rituals themselves, however, Freemasonry may deserve a closer look in order to understand and appreciate it more fully, and its relevance and role today. If Freemasonry is able succesfully to conclude its ‘quiet revolution‘, while at the same time ensuring that its central features are retained to preserve the true ‘spirit’ of Freemasonry, then its future may well be assured – for the next century or two at least”.

Maar ik hoop van niet. Ik hoop dat er nog ergens een klein waakvlammetje brandt, dat de ziel nog niet helemaal uit het lichaam is getreden, dat het alleen maar de rups is die in zichzelf gekeerd bezig is aan zijn transformatie naar een prachtige vlinder. De tijd zal het leren.

 

Meer over dit onderwerp
De Vrijmetselarij in Nederland in de komende jaren
Voordracht door Dr. A.W.F.M. van de Sande op het Nationaal Congres 21 maart 2011.
Heeft de Vrijmetselarij toekomst?
Matthieu van de Burgt | Datum: 11 november 2010 | Loge: Het Derde Licht, Eindhoven
OVERLEEFT DE VRIJMETSELARIJ DE 21STE EEUW?
Een pleidooi voor een vernieuwde en vernieuwende maçonnieke zingeving
Ronald Commers
De eilandversie over de toekomst van de vrijmetselarij

6 reacties op “Toekomst van de vrijmetselarij

  1. Avatar

    Goed en helder artikel. De vrijmetselarij ondergaat hetzelfde lot als de grote georganiseerde religies. Echter er is een steeds sterker wordende trend naar persoonlijke ontwikkeling waarbij mensen op vrijwillige en kostenloze basis bij elkaar thuis komen om dit te beleven en elkaar te inspireren. Ik zie dit als een basisbeweging van waaruit de vrijmetselarij mogelijk zou kunnen inhaken.

    1. Avatar

      Hoi Hans,
      Kun je iets meer vertellen over deze thuisbijeenkomsten? Hoe ziet zo’n bijeenkomst eruit? En hoe denk je dat de vrijmetselarij zou kunnen inhaken? Het klinkt interessant.

  2. Avatar

    Een eerste diagonale blik op deze bijdrage werpend, valt mij op dat het volgende citaat onjuist is:
    “Uit een recent onderzoek van het hoofdbestuur van de Nederlandse vrijmetselarij blijkt dat ‘onvrede’ een belangrijke reden van opzegging is.”

    Er is door enkele Broeders uit Bilthoven een onderzoek gedaan naar ‘uittreding’ en recent naar buiten gebracht. Alhoewel de onderzoekers inzage heeft gehad in redenen van opzegging, heeft het hoofdbestuur geen verantwoordelijkheid voor de onderzoeksmethode, de analyses, de conclusies en de aanbevelingen. Het betreft een particulier initiatief. Vanzelfsprekend waardeert het hoofdbestuur wel zeer dat Broeders zich hierin hebben verdiept en bestudeert de inhoud van het onderzoek.

    Over enkele maanden volgt een dissertatie met een vergelijkbaar onderwerp in breder verband. De inhoud en methodologie daarvan is ons nog onbekend.

    Hiermee wordt niet gezegd dat het hoofdbestuur zich geen zorgen maakt over uittredingen en zich niet in die materie en het antwoord daarop beraadt. Dat gebeurt vanzelfsprekend wel. Daarbij betrekt men alle relevante informatie, dus ook de twee onderzoeken.

  3. Avatar

    Op mijn beurt jij weer bedankt>

    Overigens is de grootste groep uittreders sinds geruime tijd de sterfte van hoogbejaarde leden uit de tijd dat de orde veel groter was dan nu. Afgezien van 2012 is het ledental de laatste acht jaar vrijwel stabiel of licht stijgend geweest. Onze leeftijdspyramide kent een forse verdikking in de top.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Don`t copy text!

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Blijf via onze maandelijkse nieuwsbrief gemakkelijk op de hoogte van interessante artikelen, nieuwe cursussen en leuke acties. Schrijf je nu in!
Holler Box