Artikelen

Reflecteren over vrijmetselarij

Het thema van de laatste Maçonnieke Grensoverschrijdende Gemeenschappelijke Studiedag 2018-2 (= zaterdag 27 oktober 2018 in het logegebouw hoek Stoppel- en Koperstraat in Gent) is ‘REFLECTEREN OVER VRIJMETSELARIJ: IN versus OUT OF THE BOX DENKEN'.

Dit spoort samen met het boek-in-wording 'LOGES IN DE LAGE LANDEN. Toekomst uit traditie' dat op zaterdag 25 mei 2019 op de DAG VAN DE NEDERLANDSE EN VLAAMSE VRIJMETSELARIJ MIDDELBURG - GENT zal voorgesteld worden. Daarin wordt ondermeer volgende visie verwoord: zonder de spiegel van zelfreflectie enerzijds, zonder de creativiteit om ook 'out of the masonic box' te kunnen denken anderzijds, heeft de vrijmetselarij - ondanks een zekere zelfgenoegzaamheid die zij uitstraalt - baat bij een moment van bezinning.

Uiteraard is het interne beeld gedifferentieerd en zijn er niet enkel valkuilen maar dienen zich ook mooie opportuniteiten aan. In West-Europa vertoont dit inwijdingsgenootschap in toenemende mate kenmerken van wat je een 'besloten vereniging' zou kunnen noemen. Het eigenlijke initiatieke project verschuift op vele plaatsen zachtjes maar zeker naar de achtergrond. Deze verrijkende 'core-business' mag echter niet zomaar 'verdampen' zodat enkel een eerder een filosofische, intellectuele of maatschappelijk gerichte (gezelligheids)vereniging over blijft.


Onder de indruk van en bezorgd om de neerwaartse spiraal van het ledenaantal van de Anglo-Amerikaanse vrijmetselarij waarvan hij deel uitmaakt, heeft David West recent een uitvoerige en bijzonder interessante studie gemaakt. Hij besluit met een reeks 'Recommanded actions' waaruit we hieronder de voornaamste aandachtspunten vertalen en ter overweging aanreiken. Vele van zijn 'aanbevelingen' kunnen ongetwijfeld inspirerend zijn:

STA OPEN VOOR VERANDERING

  • Aanvaard het bestaan van het probleem.
  • Stop met te verklaren dat alles goed gaat als dat niet zo is.
  • Bestudeer de historische parallellen.
  • Bestudeer de impact van maatschappelijke veranderingen op de vrijmetselarij.

RICHT JE OP DE GEWONE VRIJMETSELAAR

  • Denk vanuit het perspectief van de gewone vrijmetselaar en houd rekening met datgene wat zijn/haar leven bepaalt.
  • Houd rekening met zijn financiële toestand.
  • Houd rekening met zijn tijdsbesteding.
  • Help uw medebroeders en -zusters om het nieuwe publiek rondom hen te begrijpen.
  • Leg je medevrijmetselaars de sociale en economische veranderingen uit en geef aan hoe deze inwerken op de vrijmetselarij.

SCHEP EEN OPEN, OPLOSSINGSGERICHT KLIMAAT

  • Leg duidelijk het proces van interne besluitvorming binnen je maçonnieke organisatie uit.
  • Licht de voorstellen van besluiten toe vóór ze beslist worden, niet achteraf.
  • Luister naar afwijkende standpunten, commentaren en vragen en biedt diegenen die ze aanbrengen de gelegenheid ze toe te lichten.
  • Erken het belang van kennis als tegengesteld aan het 'droge' gezag van rang en stand.
  • Communiceer met en betrek de gewone vrijmetselaar, niet enkel functionarissen.
  • Leg de strategie van de maçonnieke organisatie inzake communiceren en functioneren uit.
  • Vergeet nooit dat de uitdrukking 'onderscheid tussen mensen' enkel betrekking heeft op het rituaal, niet op de werking.

ERKEN HET BELANG VAN GOED LEIDERSCHAP

  • Voer een beleid via communicatie en visie.
  • Wees duidelijk over de werkelijke intenties van leiderschap: controle is een werkwijze op basis van een gedeelde visie; creativiteit en verbeelding zijn belangrijker dan hiërarchie; bewustzijn en betrokkenheid zijn belangrijker dan gehoorzaamheid.
  • Geef training aan huidige en toekomstige leidinggevenden.
  • Stop ermee met gezagsdragers en anciens bij elkaar te brengen in aparte receptielokalen, afgezonderd van de gewone broeders en zusters.
  • Vergewis je ervan dat bestuursleden regelmatig diverse loges bezoeken en er praten met en luisteren naar gewone vrijmetselaren.

LEG UIT EN MAAK PROPAGANDA VOOR WAT WE WERKELIJK ZIJN, NIET VOOR WAT WE NIET ZIJN

  • Leg zeer duidelijk de oorsprong en de betekenis van maçonnieke kwaliteiten uit.
  • Verklaar duidelijk wat allegorieën en symbolen zijn.
  • Leg uit wat maçonnieke waarden betekenen.

LEER VAN SUCCESVOLLE LOGES

  • Breng zulke loges bij elkaar en probeer te achterhalen wat ze juist succesvol maakt.
  • Overtuig succesvolle loges om met minder goed functionerende loges samen te werken.
  • Maak een draaiboek om minder succesvolle loges te helpen performanter te worden.
  • Help loges om goede websites te maken en leer ze gebruik te maken van sociale media.
  • Verminder drastisch de tijd om tot besluitvorming te komen.

TREK ER VOORTDUREND OP UIT OM 'MACONNIEK TALENT' OP TE SPOREN

  • Erken dat gespecialiseerde kennis van zaken in alle lagen van de organisatie aanwezig is.
  • Ga bij alle broeders en zusters op zoek naar leidinggevend potentieel, niet enkel in beperkte, vertrouwde kring.
  • Promoot enkel diegenen die effectieve leiderschapskwaliteiten hebben en die in staat zijn met kans op succes een veranderingsmanagement te voeren.
  • Betrek broeders en zusters bij het aanstellen van leidinggevenden.
  • Leg duidelijk de argumentatie en verantwoording uit bij aanstellingen evenals de criteria die voor 'promoties' gehanteerd worden.

BEPERK MOTIVERINGEN DIE BUITEN DE ORGANISATIE LIGGEN

  • Verminder drastisch de invloed van begunstiging.

BESEF DAT VRIJMETSELARIJ EEN ETHISCHE ORDE IS

  • Plaats de ethische dimensie voorop bij elke beslissing.
  • Verzeker je ervan dat elke genomen beslissing overeenkomt met de ethische waarden die nagestreefd worden.
  • Leg duidelijk aan alle broeders en zusters uit dat de ethische waarden van de vrijmetselarij beschermd moeten worden.
  • Leg uit welke gevolgen dit heeft zowel voor het profane leven als voor het leven in de loge.

ERKEN DAT DE VRIJMETSELARIJ - OF JE HET LEUK VIND OF NIET - EEN MAATSCHAPPELIJKE PLICHT HEEFT

  • Bied weerstand aan barbaarse aanvallen op de menselijke waardigheid.
  • We zijn er als vrijmetselaren om onze maatschappelijke plicht te vervullen.
  • Neem publiek stelling tegen elke vorm van immoraliteit.
  • Adopteer zorgvuldig gekozen goede doelen.

LAAT HET SOCIAAL KAPITAAL BINNEN DE VRIJMETSELARIJ GROEIEN

  • Leg het belang van vertrouwen uit.
  • Leg uit dat vrijmetselarij een reservoir van sociaal kapitaal is.
  • Leer broeders en zusters hoe sociaal kapitaal binnen elke loge kan opgebouwd worden.
  • Moedig actief en verantwoordelijk burgerschap aan.
  • Leer broeders en zusters hoe ze zich maatschappelijk kunnen engageren.

LIEFDADIGHEID

  • Verzeker je ervan dat liefdadigheid op basis van juiste argumenten wordt besteed.
  • Zorg ervoor dat elke loge ook in staat is de eigen leden te ondersteunen indien nodig.

SLOTBESCHOUWING

Het zou verkeerd zijn bovenstaande opsomming koudweg als 'té belerend' af te wijzen. Zo is ze ook niet bedoeld: het oprechte en terechte aandachtspunten vanwege David West en het behoort tot de individuele verantwoordelijkheid van elke lezer hier iets - of niets - mee te doen. Zijn werk is daartoe een omstandig gemotiveerde uitnodiging.

Vanuit mijn persoonlijke praktijkervaring met bijna 40 jaar actief lidmaatschap en met ongeveer 1.000 bezoeken, komt mij onderstaand lijstje van aandachtspunten, valkuilen en opportuniteiten voor ogen:

Aandachtspunten, valkuilen en opportuniteiten

  • installeer in de inkomhal van elk logegebouw twee spiegels: één die diverse vormen van zelfgenoegzaamheid weerspiegelt en één die uitnodigt tot kritisch zelfonderzoek, trek de nodige conclusies uit het beeld dat zich in elke spiegel vormt en ga kordaat over tot weloverwogen maar noodzakelijke acties;
  • ook al manifesteert de hedendaagse vrijmetselarij zich ogenschijnlijk als gefragmenteerd, toch blijkt uiteindelijk alles met alles samen te hangen: wie vrijmetselarij een toekomstperspectief wil geven, doet er goed aan ervoor te kiezen om de vrijmetselarij in haar geheel versterken, in plaats van zich te beperken tot de bloei en het welzijn van de eigen maçonnieke organisatie;
  • vrijmetselaarsorganisaties leven soms op een bizarre manier naast elkaar terwijl ze juist héél veel van elkaar zouden kunnen leren: in plaats van elk afzonderlijk 'het maçonniek warm water' trachten uit te vinden zou het samen leggen van elkaars sterkten en zwakten, wel eens een gezamenlijke reuzenstap vooruit kunnen betekenen;
  • de kern en tezelfdertijd de draaischijf van het maçonnieke project is de loge, elk ander organisatorisch verband dient hieraan dienstbaar te zijn, zéker niet omgekeerd: vrijmetselarij is een aangelegenheid van broeders en zusters en hun loges, niet van verbindende organisaties;
  • de essentiële interne beweging dient bottom up te verlopen en niet top down: nogal wat maçonnieke richtingaanwijsborden zullen derhalve moeten volledig omgedraaid worden.

Opmerkelijk is dat uiteindelijk vele inzichten die wijlen Leo Apostel in de jaren '80 van vorige eeuw in zijn boek formuleerde, steeds weer opnieuw opduiken en zo hun actualiteit bevestigen. Maar ook de recentere beschouwingen van Ronald Commers, André Vanhassel, Jean Somers, Luc Crevits en de verzamelwerken onder redactie van Jean Swings en Rik Pinxten, dragen waardevolle elementen aan voor een reflectie ten gronde over de betekenis en de praxis van vrijmetselarij vandaag en morgen.

De creatieve en inspirerende krachten van inwijdingsgenootschappen in elke tijd mogen niet onderschap worden. Doorheen haar meer dan 300-jarig bestaan heeft de vrijmetselarij ontelbare broeders en zusters - kunstenaars, wetenschappers, schrijvers, filosofen, bestuurders net als 'gewone' mensen zoals jullie en ik - begeesterd en gemotiveerd om het leven in handen te nemen, dienstbaarheid ten opzichte van de medemens te ontwikkelen en zo grenzen te verleggen, uitgesleten paden te verlaten.

Elk concept vergt voortdurende waakzaamheid van 'wakkere' leden die zo nodig opstaan, hun inzichten formuleren en aanzetten tot verdere zelfreflectie, bijsturing waar nodig. Iets anders mag nooit van 'mensenwerk' verwacht worden: het krachtenspel van these, antithese en synthese is de - soms sputterende - motor van elke menselijke evolutie.

Hugo De Cnodder, Brugge, 1 september 2018.
http://www.hugodecnodder.be/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Advertentie