Vrijmetselarij

Recensie ‘De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij’ van Karel Musch

Op de Mystieke School schrijven we graag en veel over de spirituele, mystieke of esoterische kant van de vrijmetselarij. Naast de broederschap zijn de symboliek en de filosofie wezenlijke onderdelen van de vrijmetselarij. Onderdelen die vaak onderbelicht blijven omdat ze 'eng', 'moeilijk' of 'zweverig' zouden zijn.

Daarom waren we blij toen we de titel van het boek van Karel Musch zagen. Deze titel, 'De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij', doet misschien wat Dan Brown-achtig aan, maar de spiritualiteit van de vrijmetselarij is inderdaad, zelfs voor het merendeel van de vrijmetselaren, verborgen.

We waren benieuwd hoe Karel Musch verbanden zou leggen met tradities van waaruit de vrijmetselarij is voortgekomen of op zijn minst sterk door is geïnspireerd, zoals de alchemie, de hermetiek, de kabbala en het rozenkruisers-gedachtegoed.

Sociale vrijmetselarij

Lange tijd is de vrijmetselarij aan de buitenwereld gepresenteerd als voornamelijk een besloten vereniging waar je leuke (vooral) mannen kan ontmoeten die je in je normale leven niet ontmoet zou hebben en waar je ondogmatisch mee van gedachten kan wisselen.

Voor veel vrijmetselaren is dit waar ze naar op zoek zijn. Maar voor veel (veelal jonge) vrijmetselaren is deze invulling van de vrijmetselarij niet genoeg. Zij zoeken een plek waar ze kennis en wijsheid kunnen opdoen en die hen een methode biedt voor zelfontwikkeling.

Jonge vrijmetselaren zijn vaak meer geïnteresseerd in het ‘spirituele’ aspect van de vrijmetselarij dan het sociale. Immers, de nieuwe generaties hebben een rijk sociaal leven, on- en offline, en komen genoeg leuke mensen tegen waar ze goede gesprekken mee kunnen hebben.

Doordat de nadruk de afgelopen jaar zoveel op het sociale lag, is de spirituele kern van de vrijmetselarij lange tijd verwaarloosd. Zeker in boeken. Dit was ook de ervaring van vrijmetselaar Karel Musch en hij besloot daarom een boek te schrijven over de verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij.

Wat is spiritualiteit?

Om te weten wat de spiritualiteit van de vrijmetselarij is, is het goed om eerst uit te zoeken wat spiritualiteit is. En dat is een best lastige term. Wikipedia schrijft over spiritualiteit:

“De betekenissen van "religie" en "spiritualiteit" liggen vaak erg dicht bij elkaar. In een strikte betekenis wordt er het bewustzijn mee aangeduid, de menselijke ziel of het menselijke innerlijk zijn, dat zijn oorsprong in een goddelijke of andere transcendentie heeft, of in relatie staat tot een hogere werkelijkheid. De spiritualiteit is een bijzondere, maar niet noodzakelijk confessioneel begrepen religieuze levenshouding van een mens, die zich op het transcendente of immanente goddelijke Zijn concentreert, respectievelijk op het principe van de transcendente waarheid of hoogste werkelijkheid.” (bron: Wikipedia)

Hoewel Karel Musch in zijn boek duidelijk maakt dat hij niet veel op heeft met “New Age” spiritualiteit komt de 'New Age'-beschrijving toch dicht in de buurt van wat hij als spiritualiteit ziet:

“In de Nieuwe Spiritualiteit of "New age beweging" wordt spiritualiteit doorgaans afgezet tegen de georganiseerde religie en ligt de betekenis van de spiritualiteit in de actieve en vitale verbinding met de kracht of het wezen van het diepere zelf en de Bron van Leven en Bewustzijn.” (bron: Wikipedia)

Karel Musch schrijft in het hoofdstuk ‘Vrijmetselaren en spiritualiteit’ (pagina 35) dat de spiritualiteit van de vrijmetselarij ook verborgen is voor veel vrijmetselaren zelf, en dat deze er zelfs met enig dedain en onbegrip over schrijven. Maar hij lijkt zich met zijn boek vooral te richten tot geïnteresseerde buitenstaanders.

Logischerwijze begint hij daarom zijn boek met een goede uiteenzetting van wat de vrijmetselarij is; hoe zij is ontstaan, haar organisatievorm en typische vrijmetselarij-uitingen als het gradensysteem, de broederschap en de broederkring.

Drie spirituele dragers

Hoewel een veelgebruikte definitie van spiritualiteit is dat het betrekking heeft op een relatie met een hogere werkelijkheid, ziet Karel Musch de spiritualiteit van de vrijmetselarij niet van hogere werkelijkheid tot mens, maar van mens tot mens.

Deze unieke vorm van spiritualiteit komt in de vrijmetselarij tot uitdrukking door drie dragers: de opdracht ‘Ken U zelve’, de broederkring en de lichtsymboliek.

Voor Karel Musch is de spiritualiteit van de vrijmetselarij vooral een spiritualiteit van doen, van handelen. En dan vooral naar de Ander toe, de medemens. Door bijvoorbeeld jezelf te kennen, leer je de Ander te aanvaarden. Door de broederkring leer je kameraadschap richting je medebroeders. En door de lichtsymboliek leer je dat er duisternis bestaat en leer je solidariteit of naastenliefde met de mensen die leven in die duisternis.

Tevens benadrukt de auteur dat transformatie een wezenlijk onderdeel is van de spiritualiteit van de vrijmetselarij. Iemand die niet wil veranderen, kan beter niet vrijmetselaar worden. Hoe ziet die transformatie eruit? Door een innerlijke dialoog kan je steeds beter, zuiverder, liefdevoller, begripvoller handelen naar de Ander toe.

De vergeten Troffel

Een prettige verrassing was dat de auteur in het hoofdstuk over de bouwsymboliek het belang van het symbool van de troffel benadrukt. Een symbool dat helaas grotendeels uit de Nederlandse vrijmetselarij is verdwenen.

Het symbool van de troffel staat namelijk voor de liefde, en dan specifiek voor de mantel der liefde waarmee je de onhebbelijkheden van anderen broeders, maar eigenlijk alle mensen, mee dient te bedekken. Een symbool die we in deze tijd goed kunnen gebruiken.

Opmerkelijk was dat de auteur in zowel het hoofdstuk over de lichtsymboliek als de symboliek van het reizen kiest voor verhalen buiten de vrijmetselarij om.

De lichtsymboliek maakt Karel Musch duidelijk met Goethe’s verhaal van Fast. En in het hoofdstuk over de levensreis legt hij deze uit met het verhaal van Odysseus die naar Ithaka reist. Door gebruik te maken van deze verhalen verraadt de auteur niks voor lezers die misschien nog vrijmetselaar willen worden, maar anderzijds kan het mogelijk voor verwarring zorgen.

Unieke duidingen

Karel Musch geeft ook een paar keer een unieke uitleg bij bestaande metaforen in de vrijmetselarij. In hoofdstuk 5 gaat de auteur dieper in op de weg naar verbinding. Hij gebruikt daarvoor de metafoor van de Toren van Babel. Opmerkelijk is dat de Toren van Babel een symbool in de vrijmetselarij is, maar dat de auteur er een geheel eigen uitleg aan geeft.

In de Constitutions schrijft Anderson dat het kundige werklui, erfgenamen van de 'vrijmetselaar' Noah, waren die aan de Toren van Babel werkten. Het was hun hoogmoed die ervoor zorgde dat God het project saboteerde. Maar tijdens de 53 jaar dat de werklieden werkten aan de toren hadden zij veel kennis over Masonry (vrijmetselarij) opgedaan, die zij vervolgens, na de vernietiging van de toren, verspreidden in de landen om hen heen en daar veel nieuwe steden en koninkrijken bouwden.

De uitleg van de Karel Musch is dat de Toren van Babel een metafoor is voor het belang van samenwerking zonder leiders. Samenwerken om samen iets te realiseren, kan immers verbinden. Zo lang de groep dan blijkbaar maar niet door hoogmoed de toorn van God oproept, was de gedachte die bij ons opkwam.

In hoofdstuk 6 behandelt de auteur de (ook voor veel vrijmetselaren) lastige parabel van de Bijbelse zaaier. De auteur ziet in deze parabel een verwijzing naar samenwerking tussen mensen en het belang van broederschap. Een bijzondere duiding omdat in de parabel duidelijk beschreven wordt dat het over een enkele zaaier gaat.

Krachtige spirituele methode

Bovenstaande opmerkingen zijn niet bedoeld als kritiek. Karel Musch behandelt uitvoerig de symbolieke rijkdom van de vrijmetselarij en toont goed aan waarom de vrijmetselarij nog steeds een zeer krachtige methode kan zijn voor de spirituele ontwikkeling van haar leden en nodig is voor de huidige wereld.

De auteur beschrijft dat helder en enthousiasmerend. In dat opzicht is het boek zeer geschikt voor de doelgroep van geïnteresseerde niet-vrijmetselaren.

Of het boek ook interessant is voor (ervaren) vrijmetselaren laat zich lastiger beantwoorden. Een andere vrijmetselaar, Maarten Zweers, zei ooit dat veel vrijmetselaren blijven hangen in de ‘stoffelijke sfeer’ (de materiële wereld) omdat ze niet de stap kunnen (of willen) maken naar de meer abstracte geestelijke wereld. Vandaar dat de spiritualiteit van de vrijmetselarij ook verborgen is voor veel vrijmetselaren.

Wanneer de spiritualiteit van de vrijmetselarij het handelen is, wanneer samenwerking tussen mensen spiritueel is, wanneer kameraadschap tussen mensen spiritueel is, wanneer verlangen naar een betere wereld spiritueel is, is dan niet elke organisatie of vereniging met een ideëel doel spiritueel bezig?

Wanneer spiritualiteit wordt teruggebracht tot een innig en liefdevol contact tussen mensen (wat natuurlijk zeer belangrijk is) en voor spiritualiteit niet meer de relatie of het contact met een hogere werkelijkheid of bron nodig is (zoals wordt benadrukt in de definitie op Wikipedia) is het dan nog wel spiritualiteit?

Is het een kracht of juist een zwaktebod om iets ‘verborgens’ als de spiritualiteit van de vrijmetselarij uit te leggen aan de hand van vele citaten van niet-vrijmetselaren en metaforen en verhalen van buiten de vrijmetselarij?

Door dit laatste is het boek mogelijk minder bruikbaar voor vrijmetselaren om de verborgen spiritualiteit van de Koninklijke Kunst te ontdekken.

Maar dat neemt niet weg dat iedereen, vrijmetselaar en niet-vrijmetselaar, verrijkt wordt door de imposante kennis die Karel Musch in zijn boek deelt en het belang leert inzien van het liefdevol handelen naar de medemens om zodoende een betere wereld te realiseren.

Geïnteresseerd geraakt?
Bestel ‘De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij’ van Karel Musch via deze link:

De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij
De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij
Score 4.6 van 5 sterren.
€18,95
Op voorraad. Voor 23:59 uur besteld, morgen in huis
Klik om dit product op bol.com te bekijken

Wil je graag met de auteur over dit onderwerp van gedachten wisselen?
Hieronder een overzicht van loges en locaties waar Karel Musch een bouwstuk of lezing zal opleveren:

18/4/2018 KU- Faculteit Theologie - Leuven - Gastcollege
29/4/2018 Vrijzinnig Nederland, Heuvellezing - Veenendaal - Lezing Openbaar
3/5/2018 Loge Scaga, no. 267 - Schagen - Bouwstuk
(17/5/2018) Loge DRV, no. 265 - Wageningen - (Bouwstuk "Oordelen")
30/5/2018 Loge Eendracht, no. 107 - Amstelveen - Bouwstuk
19/10/2018 Loge La Persévérance, no 011 - Maastricht - Bouwstuk
13/11/2018 Loge 't Schienvat, no. 203 - Emmen - Bouwstuk

2 gedachten over “Recensie ‘De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij’ van Karel Musch

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.