Artikelen

Het vijfde element

Het vijfde element 1

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan en zonder dit is niets ontstaan van wat bestaat. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen. Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen. – Joh.1:1-5

Wanneer we de woorden van Johannes willen begrijpen, kunnen we het beste proberen om in zijn hoofd te kruipen. De achtergrond ervan is een platonische manier van denken, welke wijd verbreid was onder ook de joden van de eerste eeuwen. Deze platonische manier van denken wordt ook wel de joodse gnostiek genoemd. In de tijd van de late oudheid en de vroege middeleeuwen werd dat denken onder andere vorm gegeven in de joodse kabbala. Sinds de renaissance werd dat denken ook in christelijke kring in het westen bekend.

Een tweede stroom was die van het Neo-platonisme met als bekendste filosoof Plotinus. Maar in de late oudheid in de West-Romeinse cultuur en daarna in de middeleeuwen was het denken van Aristoteles alles overheersend. Tegen dat denken in, en ter verdediging van het denken van Plato, schreef in de 2de/3de eeuw Hermes Trismegistus zijn Corpus Hermeticum. Dat werk werd in onze cultuur pas bekend door een Latijnse vertaling uit 1471. Maar toen het in de renaissance opnieuw werd uitgebracht, werd het zeer invloedrijk. De modernste vertaling met toelichting is die van R.van den Broek en G.Quispel uit 1991 (Amsterdam, In de Pelikaan).

Beide stromingen (joodse kabbala en Neo-platonisme) voerden in de 16de en 17de eeuw tot het alchimistisch denken. En in de 17de eeuw tot de Rozekruizers. In de 18de eeuw was de vrijmetselarij feitelijk een voortzetting, ook in de symboliek, van met name het alchemisme.

Deze historische schets is om het belang te onderstrepen van deze wijze van denken. De Leidse filosoof Bolland was in het eerste deel van de 20ste eeuw een fervent tegenstander van de vrijmetselarij (overigens had hij ook andere verwerpelijke ideeën van vooral fascistische aard). Maar toch had hij niet helemaal ongelijk, toen hij in zijn boek “De oorsprong der Griekse wijsbegeerte.. met een toegift voor vrijmetselaren” (Leiden, Adriani, 1921, 3de dr.) de vrijmetselarij verweet haar alchemistische denken niet meer te onderscheiden.

De woorden van Johannes zeggen dat alles bestaat uit vier elementen, maar dat er een vijfde element is, de quintessens, die alles levend houdt. Hij noemt de quintessens de Logos. Of ook (16:13) het Pneuma der Waarheid en zo (20:22): “blies hij over hen en sprak: ontvangt de Heilige Geest.

Deze quintessens was voor de Egyptenaren Thouth of Thoth (Wijsheid). Voor de Alexandrijnse jood Philo (begin jaartelling) heet het de goddelijke logos of rede, of denkend pneuma bekleed met de vier elementen, of nous (bewustzijn). Hij spreekt over “warme en vurige logos”, äetherisch pneuma”. In de latere gnosis werd de quintessens verpersoonlijkt in Hermes of Mercurius, die bij de joden Koochaab of de Ster heette. De Ster der Wijsheid die in de vrijmetselarij het Eerste Grote Licht zou worden en die nog steeds in onze loges straalt.

Als laatste hulpmiddel bij onze gedachtevorming nog één gedachte. Sinds de oudheid is het ook de gedachte dat in de quintessens het Goddelijke samenkomt met het geschapene. Het is een draaipunt, een punt waar wezenlijke verandering plaatsvindt van Geest in Materie. Van de Steen der Wijzen, oftewel van het Goud dat levend maakt, in het kostbaarste uit de Materie dat we kennen; het aardse goud. En dat keerpunt staat ook geschreven in het pentagram der materie.

Buiten zien we de bladeren sterven en van de bomen waaien. Maar mensen kunnen er op vertrouwen er op dat de Schepper die alles in Zijn Handen houdt, ook een nieuwe lente zal geven. Hij schept voortdurend dit heelal. In het voorgaande schetsen we hoe mensen zich dat sedert de oudheid voor proberen te stellen. Het is de Logos, of volgens de kabbala Keter, die in alles wat bestaat leeft. Die als Materia Prima ook kwikzilver en zwavel heet. Daarin komen lichaam, ziel en geest samen, zoals in de vrijmetselarij tussen zon en maan (corpus en anima) het oog van de Spiritus staat.

Zo komen in het ongeschapene van de Grote Mens of Saturnus, het geschapene van ieder Kleine Mens (Hermes) tezamen. En het Boek des Levens volgens welk ontwerp de Grote Mens ons schept, is – mijns inziens – de geopende bijbel. Het Boek des Levens openen vrijmetselaars op de wezenlijke samenvatting van alles: Joh.1: 1-5, de beschrijving van de quintessens. “Alles is door Hem ontstaan en zonder Hem is niets ontstaan. In wat bestond was Hij het leven.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Don`t copy text!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis een mystiek e-boek

Schrijf je nu in voor onze maandelijkse nieuwsbrief. Dan blijf je niet alleen gemakkelijk op de hoogte van interessante artikelen, nieuwe cursussen en leuke acties, maar ontvang je ook tijdelijk het exclusieve mystieke ebook 'De Tempel der Mensheid'.