Artikelen

De gnostische wortels van de vrijmetselarij – Slot

De gnostische wortels van de vrijmetselarij - Slot 1

Op een bepaald moment in het gnostische inwijdingsproces dient de gehechtheid aan het ‘valse zelf’ (of eidolon) symbolisch te sterven, zodat het nieuwe hogere spirituele lichaam (de daemon) kan ontwaken (let op, het is ‘daemon’ en niet ‘demoon’!). Deze symbolische dood wordt in de Bijbel ‘opstanding’ genoemd, wat een vertaling is van het Griekse woord ‘Anastasis’. Dit woord kan echter beter vertaald worden als ‘ontwaken’.

Dit ontwaken was de gnosis. Voor de christelijke gnostici werd dit ‘spiritueel ontwaken’ vertegenwoordigd door Christus. Dit is ook de reden waarom in de vrijmetselarij de cirkel met het punt in het midden geflankeerd wordt door twee parallelle zijlijnen. Deze lijnen symboliseren de twee Sint Jannen. De eerste, Sint Jan de Doper, getuigde van het licht dat ging komen. De tweede, Sint Jan de Evangelist, getuigde van het Licht dat was, is en wezen zal. De twee Sint Jannen zijn de schutspatronen van de vrijmetselarij.

De spirituele duiding van waarom de ‘ongelovige Thomas’ twijfelt aan het ontwaken van Christus, is dat ‘Thomas’ in het Grieks ‘tweeling’ betekent en deze de eidolon – of het valse fysieke zelf – vertegenwoordigt. In de islam staat in de Koran geschreven dat een ander persoon dan Jezus aan het kruis stierf (voor Jezus). De Koran zegt in Sura 4, vers 157:

Zij [de joden] hebben hem niet gedood en zij hebben hem niet gekruisigd, maar het werd hun gesuggereerd. Zij die het daar oneens over zijn, verkeren erover in twijfel. Zij hebben er behalve het afgaan op vermoedens geen kennis van; zij hebben hem vast en zeker niet gedood.

templarsIslamitische gnostici zoals de soefi’s, geloven dat zij de ware islamitische traditie vertegenwoordigen waarin de profeet Mohammed de eerste moslims inwijdde. Volgens sommige legenden waren het deze islamitische gnostici waar de tempeliers mee in contact kwamen tijdens hun kruistochten in het Heilige Land. Van hen leerden de tempeliers de geheime van de alchemie en de gnostiek.

De gnostici in het Midden-Oosten baseerden zich op gnostische leringen en apocriefe teksten die suggereerden dat de valse tweeling – of eidolon – symbolisch aan het kruis was gestorven, en dat Jezus (in de gnostische christelijke tradities) één werd met de Christos van Gnosis ( vertegenwoordig door de daemon), en daarmee verenigd werd met God (de Universele Daemon).

Net als de eerste christenen geloven islamitische gnostici dat Christus een verpersoonlijking is van het bewustzijn van God; van onze gedeelde essentiële identiteit. Dit was natuurlijk allemaal symbolisch.

Voor de eerste gnostische christenen maakte het niet uit of een man genaamd Jezus gekruisigd was, of dat hij eigenlijk een tweelingbroer genaamd Thomas had. Wat telde is dat elke christen symbolisch dezelfde dood moest ondergaan om Christus te worden, en in het verlengde daarvan een re-integratie met God realiseerde en een beter begrip van het spirituele Koninkrijk om hem heen.

De inwijding was in de gnostische scholen het symbolische stappenplan om dit besef te bereiken.

Solomon_HiramAbiff_HiramKingofTyreOmdat dit artikel ook gelezen wordt door niet-vrijmetselaren kan er niet te diep worden ingegaan op de derde graad, die van de meester-vrijmetselaar. De (ervaren) meester-vrijmetselaar kan misschien zelf het verband leggen tussen de twee Hirams (eidolon), een symbolische dood, en de rol die koning Salomo (de Universele Daemon) speelt.

Tevens kan er een link gelegd worden tussen de verheffing in de meester-graad en het oude Egypte. De term ‘alchemie’ is bijvoorbeeld afgeleid van het Arabische Al-Kemia, wat ‘uit Egypte’ betekent.

We zien ideeën die zowel in het gnosticisme als de vrijmetselarij gevonden worden, ook terug in andere tradities. Sommige deskundigen geloven dat deze ideeën in de vrijmetselarij afkomstig zijn uit verschillende bronnen.

Bijvoorbeeld, een progressie van inwijdingen van aarde naar water, water naar de lucht, en uiteindelijk lucht naar vuur, is ook te vinden in andere tradities dan alleen de gnostische. Deze progressie wordt bijvoorbeeld ook benadrukt in de (spirituele) alchemie en in de kabbalah.

Het is goed mogelijk dat de mystici in deze verschillende tradities dezelfde uitgangspunten met elkaar deelden. Sommige deskundigen gaan zelfs zo ver om te suggereren dat de tempeliers tijdens hun kruistochten in het Heilige Land de geheimen van zowel de gnostische inzichten van de eerste christenen, als de kabbala van de Joden, als de alchemie van de soefies bemachtigd hebben. Al deze groeperingen hadden veel van hun leerstellingen en manieren van inwijding met elkaar gemeen.

Soortgelijke ideeën zijn ook te vinden in in de eerste Rozenkruisers-manifesten. En de eerste Rozenkruisers staan weer aan de basis van de vrijmetselarij.

Maçonniek tableau met de Passer en Winkelhaak en de Cirkel met Punt en de Zijlijnen.
Maçonniek tableau met de Passer en Winkelhaak en de Cirkel met Punt en de Zijlijnen.

Het uiteindelijk doel van zowel de gnostische traditie, als van de vrijmetselarij is ‘meesterschap’ middels (goddelijk) Licht. De gnostiek leert dat meesterschap verkregen wordt middels een begrip van de geestelijke krachten achter de schepping en de materie. De vrijmetselarij benadrukt ditzelfde idee in de symbolische relatie tussen de Passer en de Winkelhaak.

De meester-vrijmetselaar is degene die de kennis van de verborgen geestelijke en eeuwige krachten achter de schepping begrijpt en gebruikt. Dit is niet om zich te ontdoen van het stoffelijke (de Winkelhaak), maar om deze te gebruiken als een hulpmiddel voor de expressie van het geestelijke (de Passer).

Hoewel het gnosticisme voor sommigen een filosofie is, voor anderen een religie, en voor weer anderen ketterij, is duidelijk dat in haar essentie het gnosticisme veel gemeen heeft met de rituelen en de symboliek van de vrijmetselarij. Dit artikel beoogt niet te bewijzen dat de vrijmetselarij van haarzelf een gnostische religie is, maar probeert aan te tonen dat veel van de symboliek in de vrijmetselarij beter kan worden begrepen door een beter begrip van de symboliek in de gnostische filosofie, haar mystieke scholen en haar inwijdingstradities.

De gnostische wortels van de vrijmetselarij
Deel II: De gnostische wortels van de vrijmetselarij

 

2 reacties op “De gnostische wortels van de vrijmetselarij – Slot

  1. Avatar

    Heel mooi!
    Fijne website!
    Wat ook heel verhelderend kan zijn op ‘deze weg’, is het lezen van de volgende auteurs:
    ‘Mystagogie’ van Tjeu van der Berk.
    ‘Mythen en Bewustzijn’ en ‘Mythen openen het leven’
    van Joseph Campbell.
    ‘ Het Heilige’ van Rudolf Otto’
    ‘Varianten van religieuze beleving’, van William James.
    ‘Het Mystieke Hart,’ van Wayne Teasdale.
    En nog vele anderen,
    met vriendelijke groeten van Marga Wessels
    (voor een aantal boeken zie boekwinkeltjes.nl)

    1. Avatar

      Dankjewel voor je complimenten en leestips, Marga.
      Misschien vind je het leuk om onze digitale nieuwsbrief voortaan te ontvangen? Zo blijf je automatisch op de hoogte van onze nieuwste artikelen. Onder INFO op de home-page van de website kun je je aanmelden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Don`t copy text!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang gratis een mystiek e-boek

Schrijf je nu in voor onze maandelijkse nieuwsbrief. Dan blijf je niet alleen gemakkelijk op de hoogte van interessante artikelen, nieuwe cursussen en leuke acties, maar ontvang je ook tijdelijk het exclusieve mystieke ebook 'De Tempel der Mensheid'.