Hermetica

Hermetische alchemie

De chemische alchemist tracht onedele metalen, zoals lood en ijzer, te veranderen in zilver en goud. De spirituele of hermetische alchemist tracht het onedele metaal in de mens, zoals zijn denkvermogen, bewustzijn, ziel en geest, om te zetten van lood naar goud.

Omdat hij deze spirituele alchemie niet in gewone woorden kan beschrijven, gebruikt hij de esoterische symbolen van zijn kunst. Zodoende schept hij ogenschijnlijk twee soorten alchemie, die in werkelijkheid één zijn.

Hij streeft er allereerst naar om de kosmos te kennen als een geheel, en deze te herscheppen. Vanuit dit startpunt is het maken van goud de opperste volmaaktheid op elk gebied, de hoogste bekroning.

In tweede instantie blijkt zijn streven nog hoger te liggen, want dat heeft betrekking op zijn zoeken naar de steen der wijzen, die niet kan worden teruggebracht tot een zuivere formule.

Door de steen bereikt men het allerhoogste, beheerst men de wereld en verheft men zich naar boven.

Naar deze maatstaf zijn de alchemist en de mysticus tweelingbroers, want zij zoeken hetzelfde einddoel met gelijke middelen, waarbij zij alleen een verschillende terminologie gebruiken.

“Laten wij het onedele metaal dat wij zijn, veranderen in echt zilver en goud!”, zegt de alchemist.

De mysticus antwoordt: “Mijn doel is de mystieke vereniging met het innerlijke goddelijke zelf, het ontwaken en de ontwikkeling van de meester-persoonlijkheid van mijn eigen wezen.”

Het voornaamste doel van beiden komt tot stand door de vereniging der tegendelen. Deze vereniging is op zichzelf zowel het begin als het einde, en zij wordt de Ene. In deze opvatting van het eerste en het laatste maakt de alchemie aanspraak op universaliteit.

AZOTH

In een poging om de gehele idee te symboliseren, verzonnen de alchimisten een woord waardoor het in drie talen wordt omvat: Azoth.

De ‘A’ van dit woord is de beginletter van de Hebreeuwse, Griekse en Latijnse alfabetten.
De ‘z’ is de laatste letter van het Latijnse alfabet.
De ‘o’ is het einde van het Griekse alfabet,
en de ‘th’ stelt de tau of het einde in het Hebreeuws voor.

Azoth betekent het begin en einde op alle gebieden, samengevat in één. Er bestaat een alchemistisch gezegde: “Wanneer u vuur en Azoth hebt, hebt u alle dingen.” Een uitleg van deze duistere opmerking zou kunnen zijn, dat wanneer u het begin hebt en het einde kent, het transmuterende proces door het vuur zal komen. Een interessante correlatie hiermede is dat Jezus, de Christus, zichzelf de Alpha en de Omega noemde. Alpha en Omega zijn de eerste en laatste letter van het Griekse alfabet.

Alchemie

Alchemie kan op veel manieren worden beschreven. Zij is een filosofisch, symbolisch systeem, waarin alles tegelijkertijd wetenschappelijk, godsdienstig en metafysisch is.

Zij is een analyse van de mens als emanatie en schepping van God, een analytische wetenschap gebouwd op universele overeenkomsten. Zij onderwijst een methode van stoffelijke, psychologische en mystieke transmutatie.

Zij kan worden gebruikt als geheugensysteem en als meditatiemethode om mystieke vereniging te bereiken.

Zij heeft nut als men zichzelf wil begrijpen en ontwikkelen, en tenslotte is zij een transcendentaal streven waarvan het hoogste doel is, bevrijd te worden van de wereld.

Paracelcus, alchimist en geneesheer uit de zestiende eeuw, omschreef de alchimie aldus:

“De vrijwillige werking van de mens in harmonie met de onvrijwillige werking van de natuur. Wat de natuur doet buiten hem om en zonder enige hulp van zijn kant, kan de mens in zijn innerlijk zelf en in zijn laboratorium proefondervindelijk opnieuw teweegbrengen.”

Ongeacht in welk tijdperk hij leeft, de alchimist weet dat hij het centrum is van het gehele wereldse scheppingsproces, en dat hij in zichzelf altijd een groter wezen wordt. Hij is een microkosmos in de macrokosmos van het universum.

Door de wet van overeenkomst op alle gebieden beïnvloeden zijn intenties de bestemmingen van de kosmos. De universaliteit van de alchimie strekt zich uit naar elke bestaanssfeer en transcendeert de krachten van de natuur. Indien wij dit als een premisse kunnen aanvaarden, mogen wij ons afvragen op welke grondslag de alchimie zulke aspiraties koestert. Langs welke weg denkt zij deze te bereiken?

Oer-eenheid

Men heeft altijd waargenomen dat er een serie wetten – kosmische wetten – bestaat die alle dingen, alle aspecten van het leven op alle niveaus van het bestaan beheersen. Uit deze realisatie ontstond een grondbegrip: dat van de oer-eenheid als basis van het universum en als fundament van de gehele alchimie. Er was nog een tweede factor: polariteit.

Tegengestelde polariteiten veroorzaakten een trilling, die gesplitst werd, waardoor uit één ding vele dingen werden gemaakt. Uit de polariteit komt de gehele dynamiek van de alchimie voort, want door de vereniging van de tegengestelde polariteiten ontdekken wij het grote geheim van de alchimie, de geboorte van de ‘nieuwe mens’, ofwel de geestelijke wedergeboorte.

Wanneer evenwicht tussen de negatieve en positieve polen wordt bereikt, kunnen beide worden getranscendeerd en verenigd in iets nieuws, dat groter is dan een van beide of beide samen.

Dit nieuwe is de ‘zoon’ die geboren is uit de hieros gamos (het heilig huwelijk) of de vereniging met God. Zo ontstaat wat de middeleeuwse alchimist de steen der wijzen noemde, die zowel de veranderde als de veranderaar is.

Alle grote denksystemen onderwijzen de opvatting van de oer-eenheid. Een zeer juiste formulering daarvan wordt gevonden in de Sankhya-filosofie van de Hindoes. In de Hebreeuwse Sephiroth vinden wij de eerste drie Sephirah voorgesteld door de getallen een tot en met drie, die een hoofdgroep vormen die de wereld van de idee voorstelt.

Van deze drie is de eerste de primaire emanatie die de oer-eenheid in haar eerste ongedifferentieerde vorm symboliseert. De Griekse filosoof Xenothanes leerde dat er een oer-eenheid of een scheppingstheorie bestaat. Thales van Milete leerde dat de basis van alles water is. De Egyptenaren huldigden het denkbeeld van water als het oerelement: Osiris is het water en alle dingen vloeien uit hem voort.

De Tabula Smaragdina of Smaragden Tafel van Hermes Trismegistus, waarop de middeleeuwse alchimie is gebaseerd, stelt het denkbeeld van de oer-eenheid op de volgende wijze vast:

‘Dat wat boven is, is gelijk aan dat wat beneden is, en dat wat beneden is, is gelijk aan dat wat boven is, om het wonder van het Ene Ding tot stand te brengen. Zoals alle dingen zijn ontstaan door de contemplatie [*] van de Ene, zo zijn alle dingen voortgekomen uit het Ene Ding door een enkele daad van aanpassing’.

De alchimist nam het denkbeeld van de oereenheid als vaststaand aan, waarbij hij zich aansloot bij de oude Griekse filosofen. Zij noemden het de ‘prima materia’ ofwel de stof in haar oerstaat. Al het tastbare dat kan worden gezien, gevoeld, gehoord of geroken of waarover kan worden gedacht, alles waarvan wij ons bewust zijn, is een deel van de prima materia.

Het denkbeeld van het tegendeel of de polariteit hield in, dat uit de oorspronkelijke eenheid twee tegengestelde polen ontstonden. Men beredeneerde, dat wanneer alles gemaakt moest worden wat er in de wereld bestaat, de prima materia in beweging of trilling moest worden gebracht om het bewustzijn daarvan besef te doen hebben. Trilling kon echter niet tot stand komen zonder tegenstelling.

Filosofische ontwikkeling

Deze filosofische ontwikkeling kwam in Griekenland tot stand door de filosoof Anaximander, die leerde dat de tegenstelling tussen warm en koud aan de ene kant en droog en vochtig aan de andere, de vier elementen deed ontstaan.

Plato weidde uit over het denkbeeld van de vier elementen en maakte hen tot de grondslag van de gehele natuur. Zo werd het denkbeeld van het oerbestaan onderscheiden en gesplitst in afzonderlijke elementen, waaruit alle andere dingen in de kosmos voortkwamen.

Heraclitus stelde de kosmos voor, als iets dat in een staat is van altijd wordend, waarvan de kern, naar hij zei, vuur is. Hij bedoelde echter niet zonder meer het op zichzelf staande verschijnsel van de vlam alleen. Zo hij al het vuur in de oven bedoelde, had hij ook het vuur in de groeiende vrucht of het groeiende graan, het vuur in de wijn, het vuur in het gevoel en de emotie, en het vuur in het gewas op het oog.

De alchimisten spraken hierover als over ‘ons vuur’ of ‘het filosofisch vuur’.

Paracelsus spreekt van ‘dit vuur’, waardoor niet alleen het onedele metaal wordt omgezet in een edeler metaal, maar waardoor elke ziekte kan worden genezen en zelfs het sterfelijk lichaam van de mens kan worden bewaard in een lang, gezond en harmonisch leven.

De symbolen zon en maan

Polariteit wordt in de alchimie gewoonlijk aangeduid door de symbolen zon en maan. Het symbool van de zon, een cirkel met een stip in het midden, is afkomstig van de Babyloniërs, voor wie datgene wat volmaakt was, alles betekende.

In de Griekse taal wordt dit zegel van de zon geïdentificeerd met theta, de eerste letter van theos, God evenarend. In de taal van de symboliek is de zon in rust, bevestigd aan het midden, bestendig en nooit veranderend.

De maan, gesymboliseerd door de sikkel of de nieuwe maan, verandert aan de andere kant voortdurend. Zij is het tegendeel van de zon en is ervan afhankelijk voor licht. Volgens de wet van overeenstemming moet het denkbeeld van het tegendeel, zoals voorgesteld door zon en maan, worden toegepast op alle gebieden.

De zon en de maan betekenen iedere denkbare polariteit: mannelijk-vrouwelijk; vader-moeder; licht-donker; goed-slecht; warm-koud; positief-negatief, et cetera. Dezelfde idee wordt uitgedrukt in de taoïstische yin en yang.

Empedocles heeft erop gezinspeeld in het conflict tussen aantrekking en afstoting waaruit alle beweging voortkomt.

Kind van Koning en Koningin

Vanuit de ingewikkelde terminologie komt het beeld van een kind te voorschijn, dat voortgebracht is door Koning Zon en Koningin Maan en dat de essenties van deze twee samenvoegt in een derde, groter wezen. Dit beeld wordt soms in de taal van de alchimie een ‘re-bis’ of ‘twee-ding’ genoemd.

De betekenis van dit begrip is ‘de gehele persoon’, of ‘de eenheid met het Al’. Een andere uitdrukking die betrekking heeft op het kind, is ‘homunculus’, dat wil zeggen ‘mannetje’. Zoals het mens-kind wordt ontvangen en gevoed in de moederschoot en te voorschijn komt bij de geboorte, zo gebeurt dit door de wet van overeenstemming ook met de geestelijke mens. Zoals voor alle baby’s geldt, moet er ook voor hem worden gezorgd, wil hij in leven blijven.

Zoals hiervoor gezegd, hebben alle denksystemen het principe onderwezen van een oereenheid waarachter één enkele oorzaak staat. Dit zou de fundamentele kosmische energie kunnen worden genoemd, of God.

Wanneer de geestelijke mens of de nieuwe mens wordt geboren uit de mystieke vereniging, is het daarom voor de groei van deze geestelijke mens essentieel dat de fundamentele energie, welke naam er ook aan wordt gegeven, wordt aangewend.

De essentie van het advies en de raad uit de echo’s van het verleden kunnen worden samengevat in drie woorden: ‘Mens, ken uzelf!’ Het ware zelf is één met de Eerste Oorzaak, met God. Daarom wordt veel van de wijsheid van de alchimist doorgegeven door middel van symbolen, die de erfenis zijn van, en deel uitmaken van, het collectieve onderbewuste van het menselijk ras.

Paracelsus heeft gezegd:

“Hij die zichzelf kent, kent God onvoorwaardelijk.”

Alchimie op zich is slechts één methode, één omlijsting waardoor de techniek van de ommekeer wordt geleerd en waardoor de mystieke vereniging en verbazingwekkende transmutatie plaatsvinden. Er moet echter een prijs voor worden betaald, want het is een verraderlijk en veeleisend pad.

Door de alchimie wordt het evolutionaire pad bekort, versneld. Hij die zoekt, wordt in een toestand gebracht waarin de waarlijk hogere kosmische energieën een deel worden van de gedaante van zijn bewustzijn, denkvermogen en lichaam. Het is een geforceerde groei, alleen geschikt voor enkele afgezonderde, avontuurlijke zielen, die zich boven het niveau van de gemiddelde mens bevinden die dezelfde groei op normale wijze doormaakt via een langzame gang van gewone ontwikkeling en zuiverende ervaring.

Jacob Boehme

De Duitse mysticus Jacob Boehme heeft in zijn Signatura Rerum gezegd:

“Wij vertellen de zoeker en waarschuwen hem nauwgezet dat, zo hij zijn tijdelijk en eeuwig welzijn liefheeft, wij niet eerder op deze wijze beginnen om de aarde te beproeven en dat wat is weggeborgen terug te plaatsen voordat hijzelf door het goddelijke kwik uit vervloeking en dood is wedergeboren en hij volledig kennis draagt van de goddelijke regeneratie. Anders heeft alles wat hij doet geen zin!”

Van de Alexandrijn Morienus wordt gezegd dat hij aan Prins Khalid dit advies heeft gegeven:

“God beveelt zijn zorgvuldig gekozen dienaren dat zij de goddelijke en heilige wetenschap opsporen, dat zij haar, zorgvuldig verborgen voor de meerderheid der mensen, voor zichzelf bewaren. Deze kennis neemt hem, die haar bezit, weg van het lijden van deze wereld en leidt hem naar de kennis van toekomstige zegening. De toegangspoort naar de vrede is uiterst nauw en niemand mag binnengaan dan door de doodsangst van zijn eigen ziel.”

De kwestie is duidelijk gesteld. Toch gaat u het gebied van de ware alchimist binnen, wanneer de alchimie uit de sfeer van intellectueel tijdverdrijf en filosofisch spel wordt gehaald, en u tenslotte de ingevingen van de ziel hebt gevolgd. Want de toegewijde wordt gekend door zijn wijze van leven. Hij is de ware alchimist. Zijn gehele lichaam is zijn laboratorium. Zijn idealen, houding, gedachten en daden zijn zijn chemicaliën. Zijn levensomstandigheden, huis en omgeving zijn zijn laboratoriumuitrusting.

De liefde, de dienst en het mededogend begrip die hij schenkt aan de noden en het verdriet van zijn naaste, zijn zijn alchemistisch ‘vuur’. Het voortbrengen van de steen der wijzen in de oven van zijn eigen lijden is het verdeemoedigen van zijn menselijk ego, volledig onderworpen en getransmuteerd binnen de goddelijke vereniging met het Meester-zelf van zijn wezen.

 

Gerelateerde artikelen

Abonneer
Abonneren op
guest

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

0 Reacties
Inline Feedbacks
Bekijk alle opmerkingen